Zmowa przetargowa – jakie ryzyka prawne wiążą się z porozumieniem wykonawców?
Zmowa przetargowa jest jednym z najpoważniejszych naruszeń zasad uczciwej konkurencji w zamówieniach publicznych. Polega na nielegalnym porozumieniu pomiędzy wykonawcami albo pomiędzy wykonawcą a zamawiającym, które ma na celu zakłócenie przebiegu postępowania przetargowego. Może chodzić na przykład o ustalenie cen, podział rynku, wykluczenie konkurentów albo manipulowanie ofertami. Skutki zmowy przetargowej są bardzo poważne, ponieważ prowadzą do zawyżenia cen, obniżenia jakości zamówienia, naruszenia interesu publicznego oraz odpowiedzialności karnej i cywilnej uczestników.
Jakie przepisy mają znaczenie przy zmowie przetargowej?
Podstawą przeciwdziałania zmowie przetargowej są przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych. Najważniejsze znaczenie mają tu:
- art. 7 PZP – zasada uczciwej konkurencji,
- art. 108 PZP – przesłanki obligatoryjnego wykluczenia wykonawcy,
- art. 255 PZP – unieważnienie postępowania,
- art. 513 i następne PZP – środki ochrony prawnej.
- Kluczowe znaczenie mają także:
- art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – zakaz porozumień przetargowych,
- art. 305 kodeksu karnego – przestępstwo zmowy przetargowej.
Co o zmowie przetargowej mówi orzecznictwo?
W wyroku Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2021 r. podkreślono, że zmowa przetargowa jest rażącym naruszeniem zasad uczciwej konkurencji i może prowadzić do wykluczenia wykonawcy z postępowania oraz unieważnienia umowy. Krajowa Izba Odwoławcza w wyroku z 7 lipca 2021 r. wskazała, że zamawiający ma obowiązek aktywnego przeciwdziałania takim praktykom, w tym badania powiązań osobowych i kapitałowych oraz reagowania na sygnały o nieprawidłowościach. Z kolei w wyroku z 22 października 2021 r. Izba podkreśliła, że wszelkie działania mające na celu zakłócenie przebiegu postępowania przetargowego muszą być oceniane z perspektywy ochrony interesu publicznego i transparentności.
Jak wygląda zmowa przetargowa w praktyce?
Zmowa przetargowa może przybierać różne formy. W praktyce najczęściej chodzi o:
- ustalanie cen,
- podział rynku,
- składanie ofert pozornych,
- wycofywanie ofert,
- manipulowanie warunkami udziału w postępowaniu.
Z perspektywy zamawiającego ważne jest wychwytywanie nietypowych zachowań wykonawców, powtarzalności ofert, identycznych błędów w dokumentacji, powiązań osobowych i kapitałowych, a także sygnałów pochodzących od innych uczestników rynku.
Jak wykrywać i ograniczać ryzyko zmowy przetargowej?
W praktyce coraz częściej stosuje się narzędzia analityczne, monitorowanie rynku oraz współpracę z Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jeżeli pojawia się podejrzenie zmowy przetargowej, zamawiający powinien działać szybko i zdecydowanie.
Może to obejmować:
- wykluczenie wykonawcy na podstawie art. 108 PZP,
- unieważnienie postępowania na podstawie art. 255 PZP,
- powiadomienie UOKiK,
- powiadomienie organów ścigania.
Wykonawcy z kolei mają możliwość zgłaszania naruszeń i korzystania ze środków ochrony prawnej przed Krajową Izbą Odwoławczą.
Na co trzeba uważać przy podejrzeniu zmowy przetargowej?
Zamawiający powinien dbać o transparentność postępowania, monitorować rynek, badać powiązania wykonawców i reagować na sygnały o nieprawidłowościach. Błędem jest ignorowanie nietypowych zachowań, brak analizy ofert, zaniechanie współpracy z UOKiK albo niewłaściwe stosowanie przesłanek wykluczenia. Wykonawcy powinni z kolei unikać wszelkich porozumień ograniczających konkurencję, zgłaszać naruszenia i dbać o zgodność swoich działań z przepisami prawa. W obszarze zamówień publicznych nawet pozornie niewinne ustalenia pomiędzy podmiotami mogą później zostać ocenione jako działania niedozwolone.
Wsparcie w zamówieniach publicznych dla firm budowlanych – kiedy podejrzenie zmowy przetargowej wymaga szybkiej reakcji?
Jeżeli działasz w branży budowlanej i bierzesz udział w zamówieniach publicznych, dobrze wiesz, że samo pojawienie się podejrzenia zmowy przetargowej może mieć bardzo poważne skutki dla firmy. Czasem chodzi o ryzyko wykluczenia z postępowania, czasem o konieczność obrony przed zarzutami, a czasem o potrzebę szybkiego zgłoszenia nieprawidłowości, które wypaczają wynik przetargu. Właśnie dlatego wsparcie prawnika od zamówień publicznych dla firm budowlanych ma znaczenie nie tylko wtedy, gdy sprawa trafia już do sporu, ale również wtedy, gdy trzeba ocenić sytuację, zabezpieczyć dokumenty i dobrać właściwą strategię działania. Jeżeli chcesz przeanalizować swoją sytuację, ocenić ryzyka albo sprawdzić, jakie działania będą najbezpieczniejsze w Twojej sprawie, skontaktuj się mailowo: kamil.hupajlo@khg.pl.
Co warto zapamiętać o zmowie przetargowej?
Zmowa przetargowa jest poważnym zagrożeniem dla uczciwej konkurencji i transparentności zamówień publicznych. Kluczowe znaczenie mają przepisy Prawa zamówień publicznych, ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz kodeksu karnego, a także orzecznictwo Sądu Najwyższego i Krajowej Izby Odwoławczej, które wyznaczają standardy przeciwdziałania takim praktykom. Profesjonalne przygotowanie postępowania, aktywność zamawiającego i wykonawców oraz współpraca z organami nadzoru pomagają ograniczać ryzyko wystąpienia zmowy przetargowej i zwiększają bezpieczeństwo obrotu.
