Zamówienia na roboty budowlane – najtrudniejsze obszary i jak je zabezpieczyć w SWZ?

Zamówienia publiczne na roboty budowlane należą do najbardziej złożonych i ryzykownych postępowań w praktyce zamawiających. Kluczowe znaczenie ma tu prawidłowe sporządzenie opisu przedmiotu zamówienia, co reguluje art. 103 ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych, dalej jako PZP. Przepis ten nakazuje, aby opis przedmiotu zamówienia na roboty budowlane sporządzać zgodnie z przepisami o wyrobach budowlanych, co ma zapewnić jednoznaczność, kompletność i zgodność z wymaganiami technicznymi oraz prawnymi.

Opis przedmiotu zamówienia a ryzyko naruszenia art. 103 PZP

Największym wyzwaniem jest sporządzenie opisu przedmiotu zamówienia w sposób jednoznaczny i wyczerpujący, zgodnie z art. 103 PZP oraz przepisami o wyrobach budowlanych. Opis musi być na tyle szczegółowy, by nie budził wątpliwości interpretacyjnych, a jednocześnie nie może ograniczać konkurencji przez wskazanie konkretnych producentów czy technologii, jeśli nie jest to uzasadnione.

Krajowa Izba Odwoławcza wielokrotnie podkreślała, że opis przedmiotu zamówienia nie może prowadzić do preferowania określonych rozwiązań technicznych lub technologicznych, jeśli nie jest to obiektywnie uzasadnione, np. KIO 2036/21. Wskazanie znaków towarowych, patentów lub pochodzenia jest dopuszczalne wyłącznie wyjątkowo, gdy nie można opisać przedmiotu zamówienia w sposób wystarczająco precyzyjny i zrozumiały.

STWiORB w zamówieniach publicznych – znaczenie spójnej specyfikacji technicznej

STWiORB stanowi podstawowy dokument opisujący wymagania jakościowe, technologiczne i odbiorowe. Jej nieprecyzyjne lub niekompletne sporządzenie prowadzi do sporów na etapie realizacji oraz ryzyka odwołań. W orzecznictwie KIO, np. KIO 1222/20, podkreślono, że zamawiający musi zapewnić spójność pomiędzy dokumentacją projektową, STWiORB oraz opisem przedmiotu zamówienia w SWZ. Rozbieżności mogą prowadzić do unieważnienia postępowania lub konieczności jego powtórzenia.

Zamówienie „zaprojektuj i wybuduj” – jak opisać wymagania w SWZ?

Szczególnie trudne są zamówienia, w których wykonawca odpowiada zarówno za projekt, jak i realizację robót. W takich przypadkach opis przedmiotu zamówienia musi precyzyjnie określać wymagania funkcjonalno-użytkowe, standardy techniczne oraz oczekiwane efekty końcowe. KIO wskazuje, że nieprecyzyjne określenie wymagań funkcjonalnych prowadzi do nieporównywalności ofert i ryzyka odwołań, np. KIO 1842/19.

Jak zabezpieczyć jakość i terminowość robót budowlanych w SWZ?

W SWZ należy przewidzieć mechanizmy kontroli jakości, odbiorów częściowych, gwarancji i rękojmi. Brak precyzyjnych zapisów w tym zakresie skutkuje sporami na etapie realizacji i odbioru robót. Opis przedmiotu zamówienia powinien być sporządzony w sposób wyczerpujący, z uwzględnieniem wszystkich istotnych cech robót, materiałów i technologii, przy zachowaniu zgodności z przepisami o wyrobach budowlanych. Jak wskazuje doktryna, nieprecyzyjny opis prowadzi do sporów interpretacyjnych i ryzyka odwołań.

Normy i aprobaty techniczne zamiast wskazywania konkretnych produktów

Zamiast wskazywania konkretnych produktów, należy posługiwać się odniesieniami do norm, aprobat technicznych lub specyfikacji technicznych, co zapewnia otwartość konkurencyjną i zgodność z art. 103 PZP. Wszystkie dokumenty, czyli projekt, STWiORB i SWZ, muszą być ze sobą spójne. KIO wielokrotnie podkreślała, że rozbieżności pomiędzy dokumentacją projektową a SWZ są podstawą do uwzględnienia odwołania, np. KIO 1222/20.

Wymagania funkcjonalne oraz jakościowe typu zaprojektuj i wybuduj

W zamówieniach „zaprojektuj i wybuduj” należy szczegółowo opisać oczekiwane efekty, standardy techniczne i funkcjonalne, aby umożliwić porównywalność ofert i ograniczyć ryzyko sporów. W SWZ należy też przewidzieć kary umowne, mechanizmy odbiorów częściowych, gwarancje jakości oraz szczegółowe procedury odbioru robót, co minimalizuje ryzyko sporów na etapie realizacji.

Orzecznictwo KIO i doktryna dotyczące robót budowlanych w zamówieniach publicznych

W orzecznictwie KIO oraz sądów administracyjnych podkreśla się, że opis przedmiotu zamówienia na roboty budowlane musi być zgodny z przepisami o wyrobach budowlanych, jednoznaczny i kompletny. KIO w wyroku z 22 października 2021 r., KIO 2036/21, stwierdziła: „Opis przedmiotu zamówienia nie może prowadzić do preferowania określonych rozwiązań technicznych lub technologicznych, jeśli nie jest to obiektywnie uzasadnione”.

W wyroku KIO 1222/20 Izba uznała, że „brak spójności pomiędzy dokumentacją projektową a SWZ stanowi naruszenie zasad uczciwej konkurencji i przejrzystości postępowania”.

Doktryna wskazuje, że prawidłowy opis przedmiotu zamówienia powinien być sporządzony z najwyższą starannością, przy uwzględnieniu aktualnych norm technicznych oraz wymagań wynikających z przepisów o wyrobach budowlanych, a wszelkie niejasności należy rozstrzygać na korzyść konkurencyjności postępowania. (A. Wiktorowski, w: Prawo zamówień publicznych. Komentarz, LEX/el. 2024)

Jak ograniczyć ryzyko odwołań i sporów przy robotach budowlanych

Najtrudniejsze obszary zamówień na roboty budowlane to opis przedmiotu zamówienia, spójność dokumentacji, zamówienia „zaprojektuj i wybuduj” oraz zabezpieczenie jakości i terminowości. Ich prawidłowe zabezpieczenie w SWZ wymaga jednoznacznego, kompletnego i zgodnego z przepisami opisu, stosowania odniesień do norm, spójności dokumentacji oraz precyzyjnych mechanizmów kontroli jakości i odbioru robót. Takie podejście minimalizuje ryzyko odwołań i sporów na etapie realizacji zamówienia.