Kryteria oceny ofert art. 239 PZP – jak tworzyć kryteria jakościowe odporne na odwołania?

Kryteria oceny ofert stanowią fundament wyboru najkorzystniejszej oferty w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Zgodnie z art. 239 ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (dalej: “PZP”), zamawiający wybiera ofertę najkorzystniejszą na podstawie kryteriów oceny ofert. Prawidłowe sformułowanie kryteriów, zwłaszcza jakościowych, jest kluczowe dla zapewnienia transparentności, równego traktowania wykonawców oraz odporności na odwołania.

Zasady ustalania kryteriów oceny ofert przy zamówieniach publicznych

Kryteria oceny ofert muszą być określone w sposób jednoznaczny i zrozumiały, umożliwiający sprawdzenie informacji przedstawianych przez wykonawców. Jak podkreślił Sąd Okręgowy w Warszawie, kryteria nie mogą dotyczyć właściwości wykonawcy, a w szczególności jego wiarygodności ekonomicznej, technicznej lub finansowej. Powinny natomiast odnosić się do przedmiotu zamówienia i umożliwiać porównanie poziomu wykonania oferowanego w każdej z ofert [1][2].

W orzecznictwie wskazuje się, że kryteria jakościowe muszą być tak skonstruowane, aby nie przyznawały zamawiającemu nieograniczonej swobody wyboru. Kryteria muszą być powiązane z przedmiotem zamówienia, wyraźnie wskazane w dokumentacji zamówienia oraz zgodne z zasadami przejrzystości, niedyskryminacji i równego traktowania wykonawców. Sąd Okręgowy w Warszawie podkreślił, że wykonawcy powinni mieć pełną świadomość, w jaki sposób oraz w oparciu o jakie informacje będą oceniane ich oferty, tylko wtedy mogą odpowiednio przygotować ofertę [1].

Najczęstsze błędy i ryzyka odwołań

W praktyce najczęstszym powodem skutecznych odwołań jest nieprecyzyjne lub niejednoznaczne określenie kryteriów jakościowych. Przykładem może być sytuacja, w której zamawiający nie przewidział punktacji za określony poziom gwarancji, co prowadziło do niejasności i nierównego traktowania wykonawców. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nawet jeśli zamawiający ostatecznie potraktował wszystkich oferentów jednakowo, nie usuwa to wątpliwości co do nieprecyzyjności kryterium (wyrok NSA z 25 lutego 2022 r., I GSK 1226/21) [3].

Podobnie, w wyroku WSA we Wrocławiu z 2 grudnia 2016 r. (III SA/Wr 802/16) sąd uznał, że zamawiający nie może pozostawiać sobie dowolności w przyznawaniu punktów w ramach kryteriów jakościowych. Brak jasnych zasad gradacji punktów prowadzi do naruszenia zasady przejrzystości i równego traktowania wykonawców [4].

Jak tworzyć kryteria jakościowe w zamówieniach publicznych, które są odporne na odwołania?

W tym zakresie warto kierować się 5 zasadami znajdującymi zastosowanie przy większości 

• Kryteria muszą być obiektywne, mierzalne i weryfikowalne – nie mogą opierać się na subiektywnej ocenie zamawiającego. Każdy wykonawca powinien móc przewidzieć, jaką liczbę punktów uzyska za określone cechy oferty.
• Kryteria muszą być związane z przedmiotem zamówienia – nie mogą dotyczyć właściwości wykonawcy, takich jak doświadczenie czy kwalifikacje, jeśli nie mają bezpośredniego wpływu na jakość realizacji zamówienia. Sąd Okręgowy w Warszawie wprost uznał za niedopuszczalne kryterium oceniające doświadczenie wykonawcy, gdyż dotyczy ono właściwości podmiotu, a nie cech przedmiotowych zamówienia [2].
• Kryteria muszą być jednoznacznie opisane – opis kryteriów i zasady punktacji muszą być tak skonstruowane, aby nie budziły wątpliwości interpretacyjnych. Wszelkie niejasności mogą prowadzić do skutecznych odwołań.
• Kryteria muszą być transparentne i znane wszystkim wykonawcom przed złożeniem ofert – tylko wtedy wykonawcy mogą przygotować oferty odpowiadające oczekiwaniom zamawiającego.
• Wagi przypisane kryteriom muszą być jasno określone – odstąpienie od jednoznacznego określenia wag jest dopuszczalne tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie [5].

Przykłady kryteriów jakościowych

W orzecznictwie akceptowane są kryteria odnoszące się do:

• okresu gwarancji (pod warunkiem jasnego określenia zasad punktacji),
• terminu realizacji zamówienia,
• parametrów technicznych lub funkcjonalnych przedmiotu zamówienia,
• organizacji, kwalifikacji zawodowych i doświadczenia osób wyznaczonych do realizacji zamówienia – ale tylko wtedy, gdy mają one istotny wpływ na jakość wykonania zamówienia [6].

Źródła

1. Wyrok SO w Warszawie z 23.06.2021 r., XXIII Zs 35/21, LEX nr 3218705
2. Postanowienie SO w Warszawie z 09.11.2021 r., XXIII Zs 95/21, LEX nr 3318296
3. Wyrok NSA z 25.02.2022 r., I GSK 1226/21, LEX nr 3333628
4. Wyrok WSA we Wrocławiu z 02.12.2016 r., III SA/Wr 802/16, LEX nr 2288818
5. Wyrok SO w Warszawie z 25.01.2022 r., XXIII Zs 147/21, LEX nr 3308437
6. Wyrok SO w Warszawie z 29.11.2022 r., XXIII Zs 133/22, LEX nr 3610890