Klauzule arbitrażowe w umowach o zamówienie publiczne – jakie wymogi trzeba spełnić?
Klauzule arbitrażowe są coraz częściej stosowanym narzędziem rozstrzygania sporów w zamówieniach publicznych, zwłaszcza w kontraktach o dużej wartości albo złożonej strukturze technicznej. Zgodnie z art. 580 ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych, zapis na sąd polubowny wymaga zachowania formy pisemnej. Ten wymóg formalny ma kluczowe znaczenie, ponieważ brak pisemnej klauzuli arbitrażowej skutkuje nieważnością zapisu i uniemożliwia skierowanie sporu do arbitrażu.
Jak powinna wyglądać skuteczna klauzula arbitrażowa w umowie o zamówienie publiczne?
W praktyce klauzula arbitrażowa powinna być jednoznaczna, precyzyjna i zawarta w umowie głównej albo aneksie. Sąd Najwyższy w wyroku z 9 grudnia 2021 r., I CSKP 81/21, podkreślił, że skuteczność zapisu na sąd polubowny zależy od jego jasności i zgodności z przepisami bezwzględnie obowiązującymi. Z kolei Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 17 marca 2022 r., I ACa 537/21, wskazał, że zapis na sąd polubowny w sprawach zamówień publicznych jest dopuszczalny, a wyrok arbitrażowy po uznaniu albo stwierdzeniu wykonalności ma taką samą moc jak wyrok sądu powszechnego.
Jakie elementy powinna zawierać klauzula arbitrażowa?
Warto zadbać o to, aby klauzula arbitrażowa określała:
- właściwy sąd polubowny, na przykład Sąd Polubowny przy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa,
- zasady wyboru arbitrów,
- język postępowania,
- miejsce arbitrażu,
- zakres spraw poddanych arbitrażowi.
Brak precyzji w tych elementach może prowadzić do sporów o właściwość sądu albo niepotrzebnie wydłużyć postępowanie. Sąd Najwyższy w wyroku z 7 lutego 2019 r., I CSK 753/17, podkreślił, że sąd polubowny nie jest związany formalizmem postępowania cywilnego, co pozwala na większą elastyczność i szybkość rozstrzygania sporów, ale jednocześnie wymaga jasnych ram proceduralnych.
Jakich błędów unikać przy sporządzaniu klauzuli arbitrażowej?
Przy sporządzaniu klauzuli arbitrażowej w umowie o zamówienie publiczne trzeba unikać takich błędów jak:
- nieprecyzyjne określenie zakresu spraw poddanych arbitrażowi,
- brak wskazania właściwego sądu polubownego,
- pominięcie zasad wyboru arbitrów.
Kluczowe znaczenie ma także zachowanie formy pisemnej. Zgodnie z art. 580 PZP oraz art. 1162 k.p.c. zapis na sąd polubowny musi być sporządzony w formie pisemnej albo wymieniony w korespondencji, w tym elektronicznej, pod warunkiem zachowania trwałego nośnika.
Czy arbitraż w zamówieniach publicznych zawsze się opłaca?
W doktrynie, między innymi w komentarzu A. Wiktorowskiego do Prawa zamówień publicznych, podkreśla się, że klauzule arbitrażowe są szczególnie rekomendowane w kontraktach wymagających specjalistycznej wiedzy, gdzie strony oczekują poufności i sprawności postępowania. Trzeba jednak pamiętać, że arbitraż nie zawsze okazuje się tańszy i szybszy. Warto wcześniej przeanalizować koszty, czas oraz możliwość egzekucji wyroku arbitrażowego, który wymaga uznania albo stwierdzenia wykonalności przez sąd powszechny.
Wsparcie w zamówieniach publicznych dla firm budowlanych – kiedy warto przeanalizować klauzulę arbitrażową przed podpisaniem umowy?
Jeżeli działasz w branży budowlanej i realizujesz zamówienia publiczne, dobrze wiesz, że problemy często zaczynają się nie dopiero w chwili sporu, ale dużo wcześniej, już na etapie treści umowy. To właśnie wtedy źle skonstruowana klauzula arbitrażowa może później utrudnić dochodzenie roszczeń, wydłużyć postępowanie albo wywołać spór o samą właściwość sądu. Właśnie dlatego wsparcie prawnika od zamówień publicznych dla firm budowlanych ma znaczenie nie tylko wtedy, gdy konflikt już trwa, ale też wtedy, gdy chcesz dobrze zabezpieczyć kontrakt przed podpisaniem. Jeżeli chcesz przeanalizować projekt umowy, sprawdzić zapis na sąd polubowny albo ocenić, czy arbitraż w Twojej sprawie będzie dobrym rozwiązaniem, skontaktuj się mailowo: kamil.hupajlo@khg.pl.
Co warto zapamiętać przy tworzeniu klauzuli arbitrażowej?
Klauzule arbitrażowe w umowach o zamówienie publiczne muszą być sporządzone w formie pisemnej, jednoznacznie określać zakres spraw, zasady wyboru arbitrów i właściwy sąd polubowny. Kluczowe znaczenie mają tu art. 580 PZP, art. 1162 k.p.c. oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych, które wyznaczają standardy skuteczności i wykonalności zapisu na sąd polubowny. Trzeba unikać nieprecyzyjnych zapisów, braku formy pisemnej oraz pominięcia istotnych elementów proceduralnych, aby zapewnić skuteczność i bezpieczeństwo arbitrażu w zamówieniach publicznych.
